و اسناد فعل به آن به جهت اجراى آنست در مجراى اولو العلم و اقامت آن در مقام ايشان آورده‌اند كه وليد بن مغيره و ابو جهل جنون را به حضرت رسالت ( ص ) نسبت دادند و سخنان نالايق و كلمات بيموقع بر زبان راندند و بر سبيل سخريت و استهزاء گفتندى كه يا ايها الذى نزل عليه الذكر انك لمجنون و آن حضرت به خلق عظيم خود تحمل اين سخنان ميفرمود و آتش غضب خود را به آب حلم فرو مينشاند حق سبحانه فرمود سوگند به اين امور مذكوره كه مشتملند بر فوائد عظيمه و مصالح جليله كه * ( ما أَنْتَ ) * نيستى تو اى محمد * ( بِنِعْمَةِ رَبِّكَ ) * در حالتى كه منعمى و مكرمى بنعمت پروردگار خود كه آن نبوت تست و حصافة راى و عقل * ( بِمَجْنُونٍ ) * ديوانه چنان كه اهل سفاهت و حماقت در حق تو ميگويند عامل در حال يا معنى نفى است چه ما انت بمعنى انتفى عنك است و يا مجنون است و يا مانع عمل او نيست زيرا كه ان مزيده است پس فرق نباشد ميان و ما انت منعما عليك بمجنون و ما انت بمجنون منعما عليك و ايراد جمله حاليه به جهت استبعاد آن چيزيست كه كفار نسبت به آن حضرت ميدادند به جهت عداوت و حسد و حقيقت معنى آنست كه مجنون نباشد آن كسى كه منعم عليه است بكمال عقل و نبوت و حكمت و ميتواند بود كه باء سببيه باشد و معنى اين كه اى محمد صلى اللَّه عليه و آله نيستى تو ديوانه بسبب آنكه حق سبحانه نعمت نبوت كه كمال عقل و مزيت فطانتست به تو ارزانى داشته و گويند اينكلام در معنى اينست كه ما انت بمجنون به حمد اللَّه شكر مر خداى را كه تو ديوانه نيستى و احتمال دارد باء بمعنى عن باشد و مجنون به معنى مستور و معنى اين كه تو از نعمت پروردگار خود پوشيده نيستى يعنى نعم نبوت و تقرب ربيت و رفعة منزلة نزد حضرت عزت از تو پوشيده نشده است بلكه آن را بتمامها و كمالها به تو ارزانى داشته * ( وَإِنَّ لَكَ ) * و به درستى كه مر تو راست * ( لأَجْراً ) * مزدى و ثوابى كه بر كشيدن بار نبوت و اساغت غصه و تحمل مشقت از جفاى امت در ابلاغ احكام حضرت عزت * ( غَيْرَ مَمْنُونٍ ) * كه منت نانهاده است يعنى حق سبحانه بدون واسطهء كسى كه از او منت بايد داشت به تو عطاى كامل داده يا آنكه آن ثواب تفضلى نيست تا مقرون بمنة باشد بلكه مزد عمل تو است و تو بسبب عمل مستوجب آن شدهء و اجود بر اعمال از تطرق منت مصوناند و نزد اكثر مفسران ممنون بمعنى مقطوعست از قبيل عطا غير مجذوذ يعنى مزدى بر دوام كه هرگز انقطاع بر آن راه نيابد و از ابن عباس رضى اللَّه عنه منقولست كه ليس من نبى الا و له مثل اجر من امن به و دخل فى دينه يعنى هيچ پيغمبرى نيست مگر آنكه او را مثل مزد آن كس است كه بوى ايمان آورد و در دين او در